नेत्रदान  मृत्यूनंतरही प्रकाश देणारे महादान- डॉ. अशोक गावित्रे

नेत्रदान  मृत्यूनंतरही प्रकाश देणारे महादान- डॉ. अशोक गावित्रे

“मरणोत्तरही कोणाच्या जीवनात प्रकाश पेरायचा असेल, तर नेत्रदान करा.”

Kopargaon vijay kapse दि १० जुन २०२६–नेत्रदान म्हणजे मृत्यूनंतर आपल्या डोळ्यांतील कॉर्निया (नेत्रपटल) दान करणे होय. या कॉर्नियाच्या साहाय्याने कॉर्नियामुळे अंधत्व आलेल्या व्यक्तींना पुन्हा दृष्टी मिळू शकते. नेत्रदान हे केवळ दान नसून एका अंध व्यक्तीला नवजीवन देण्याचे महान कार्य आहे. भारतात लाखो लोक कॉर्नियल अंधत्वाने ग्रस्त आहेत आणि त्यांच्यासाठी नेत्रदान हीच आशेची किरण आहे

नेत्रदानाचे महत्त्व
डोळे हे मानवाला मिळालेली अमूल्य देणगी आहेत. एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याचे डोळे जाळले किंवा पुरले जातात; परंतु तेच डोळे दान केल्यास अंध व्यक्तीच्या जीवनात प्रकाश आणू शकतात. एका नेत्रदात्याच्या दोन्ही कॉर्नियामुळे साधारणतः दोन अंध व्यक्तींना दृष्टी मिळू शकते. आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे काही परिस्थितींमध्ये अधिक रुग्णांनाही फायदा होऊ शकत
नेत्रदान कोण करू शकते?
कोणत्याही वयातील स्त्री किंवा पुरुष नेत्रदान करू शकतो.
चष्मा वापरणारे व्यक्ती नेत्रदान करू शकतात.
मोतीबिंदूची शस्त्रक्रिया झालेली व्यक्तीही नेत्रदान करू शकते.
मधुमेह, उच्च रक्तदाब, दमा इत्यादी आजार असलेल्यांनाही बहुतांश वेळा नेत्रदान करता येते.
धर्म, जात, लिंग किंवा सामाजिक स्थिती यांचा नेत्रदानाशी काहीही संबंध नाही

नेत्रदानाची प्रक्रिया
एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर शक्यतो ४ ते ६ तासांच्या आत जवळच्या आय बँकेशी संपर्क साधावा लागतो. प्रशिक्षित डॉक्टर किंवा तंत्रज्ञ मृत व्यक्तीच्या घरी किंवा रुग्णालयात येऊन प्रक्रिया पूर्ण करतात. ही प्रक्रिया साधारण १० ते १५ मिनिटांत पूर्ण होते आणि त्यामुळे चेहऱ्याचे विद्रूपीकरण होत नाही किंवा अंत्यसंस्काराला विलंब होत नाही
नेत्रदानाबाबतचे गैरसमज
गैरसमज १ : नेत्रदान केल्यास संपूर्ण डोळा काढला जातो.
सत्य : प्रत्यारोपणासाठी मुख्यतः कॉर्नियाचा वापर केला जातो. आधुनिक पद्धतींमध्ये संपूर्ण डोळा काढला जात नाही.
गैरसमज २ : वृद्ध व्यक्ती नेत्रदान करू शकत नाहीत.
सत्य : वय हा अडथळा नाही. कॉर्नियाची गुणवत्ता महत्त्वाची असते.
गैरसमज ३ : चष्मा लावणारे किंवा मोतीबिंदू झालेले लोक नेत्रदान करू शकत नाहीत.
सत्य : अशा व्यक्तीही नेत्रदान करू शकतात.
गैरसमज ४ : नेत्रदानामुळे चेहरा विद्रूप होतो.
सत्य : नेत्रदानामुळे चेहऱ्यावर कोणताही विपरीत परिणाम होत नाही.

नेत्रदानासाठी कुटुंबाची भूमिका
मृत्यूनंतर नेत्रदानाची अंतिम संमती कुटुंबीयांकडून दिली जाते. त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्या नेत्रदानाच्या इच्छेबद्दल कुटुंबीयांना आधीच माहिती देणे आवश्यक आहे. नेत्रदान हे मृत्यूनंतर सहा तासांच्या आत करता येते समाजात जागृती निर्माण करणे आणि नेत्रदानाची शपथ घेणे ही प्रत्येकाची सामाजिक जबाबदारी आहे.
भारतातील गरज
भारतामध्ये कॉर्नियल अंधत्वाने ग्रस्त असलेल्या लाखो रुग्णांना प्रत्यारोपणासाठी कॉर्नियाची आवश्यकता आहे. मात्र उपलब्ध दात्यांची संख्या गरजेच्या तुलनेत खूप कमी आहे. त्यामुळे अधिकाधिक लोकांनी नेत्रदानाचा संकल्प करणे काळाची गरज आहे.
निष्कर्ष
नेत्रदान हे मृत्यूनंतरही मानवतेची सेवा करण्याचे सर्वोच्च उदाहरण आहे. आपण जग सोडल्यानंतरही आपल्या डोळ्यांतून एखादा अंध व्यक्ती हे सुंदर जग पाहू शकतो. म्हणूनच—
“नेत्रदान करा, अंधांच्या जीवनात प्रकाश फुलवा.”
“मृत्यूनंतरही जगा – नेत्रदानाद्वारे!”
घोषवाक्य :
 “तुमचे नेत्र तुमच्यानंतरही जग पाहू शकतात; फक्त नेत्रदानाचा संकल्प करा.” डॉक्टर अशोक गावित्रे नेत्रदान देहदान अवयवदान समुपदेशक